Langetermijnvisie is de sleutel tot CO2-neutrale ziekenhuizen

Blog

Europa heeft zich de ambitie gesteld om tegen 2050 CO2 neutraal te zijn. Dit stelt ons in de ziekenhuisbouw voor specifieke uitdagingen gezien dit type gebouw inherent hoge energieverbruikers zijn. Tot op heden, staan we er in de ziekenhuisbouw in België echter niet zo goed voor en schommelt het opgesteld vermogen met hernieuwbare energie tussen 3 en 4%. Wat zijn de grootste struikelblokken? Maar vooral: wat moeten we doen om die doelstellingen te halen?

Budget en technologie houden ons tegen

Ir. architect Simon Ossieur van VK Architects & Engineers vertelde vandaag meer over zijn standpunt en visie tijdens de Pixii Expert Day. In de ziekenhuisbouw zijn volgens Simon nog altijd enkele grote struikelblokken die ervoor zorgen dat we de doelstellingen tegen 2050 niet zullen halen. Voor dergelijke opdrachten moet namelijk binnen het kader van een openbare aanbesteding gewerkt worden. “Wat betekent dat we per definitie al minstens 10 – 15 jaar achterlopen op ontwikkelende technologieën,” aldus Ossieur.

“Daarnaast is budget vaak een issue. Er is de laatste jaren een enorme zoektocht naar budget en de druk van de bouwheer en/of overheid om te besparen op de bouwkost wordt almaar groter. Wat men echter vergeet, is dat net dit ertoe zal leiden dat we naar 2050 toe heel zware investeringen zullen moeten doen om de doelstellingen alsnog te halen, zelfs bij ziekenhuizen die we vandaag aan het realiseren of aan het ontwerpen zijn.”

Maar ook de overheid speelt een cruciale rol in het halen van de doelstellingen. Volgens Simon is er een totaal gebrek aan geloofwaardig beleid van de overheid. “De overstap van een ziekenhuis dat verwarmt op fossiele brandstoffen naar een ziekenhuis dat volledig elektrisch verwarmd en gekoeld moet worden, is één zaak. Dat het elektriciteitsverbruik daarbij onder controle moet kunnen worden gehouden, is een ander. Maar wij kunnen ziekenhuisdirecties momenteel niet overtuigen om die overstap te maken als de elektriciteitsbevoorrading vandaag al in het gedrang komt.”

Een langetermijnvisie op vlak van hernieuwbare energie

Er is dus een duidelijke visie vanuit de overheid nodig omtrent de integratie van hernieuwbare energie in de ziekenhuisbouw. “In Nederland bijvoorbeeld werd deze zomer beslist om vanaf 1 juli geen gasaansluiting meer te toe te laten voor nieuwbouwwoningen. Alle woningen worden elektrisch. Daarvoor wordt ingezet op onder meer de uitbouw van smart grids, groene elektriciteitsproductie en decentrale elektriciteitsproductie wordt sterk aangemoedigd.

Dit is het soort beleid dat we nodig hebben in België maar als hier geen durf voor is, blijven we ter plaatse trappelen,” zegt Ossieur. “Een mooi voorbeeld was de opzet van een nieuw ziekenhuis. Op een gegeven moment hebben wij daar de integratie van diepe geothermie voorgesteld. Kostprijs voor de proefboringen varieerde echter tussen de 4 en 5 miljoen euro. Hierdoor is die piste onmiddellijk als niet mogelijk verklaard. Het is een issue dat we in al onze projecten vaststellen. Maar stel je voor: we hadden een ziekenhuis volledig op geothermie kunnen verwarmen en afkoelen.”

De mindset bij ziekenhuisdirecties moet veranderen

De overheid is echter niet de enige partij die zijn steentje kan bijdragen in het behalen van de nodige doelstellingen. Ook ziekenhuisdirecties moeten verder denken dan hun neus lang is. “Momenteel wordt niet verder gedacht dan twintig jaar, in functie van de bouwkost en het totale budget. Maar als we de investering bekijken, die meestal tot 300 miljoen euro kan oplopen, verwachten we dat er een visie voor de komende 50 tot 60 jaar ontwikkeld wordt,” vervolgt Ossieur.

Ziekenhuisdirecties moeten met andere woorden dus de tijd krijgen en nemen om een visie op lange termijn uit te werken en dit niet alleen voor hun ruimtelijke behoeften maar ook voor de energetische behoeften van hun ziekenhuis. Enkel op die manier kunnen de werkingsmiddelen van het totale budget efficiënt ingezet worden, in kader van CO2-neutrale ziekenhuizen. “We stellen vaak vast dat directies het punt ‘hernieuwbare energie’ in een masterplan nog niet begrijpen. Terwijl het heel duidelijk is: iedere investering voor 2050 waarbij niet aan hernieuwbare energie gedacht werd, zal tenietgedaan worden. Als we CO2-neutraal willen bouwen, moet iedereen op de kar van de hernieuwbare energie springen. Op die manier wordt het voor iedereen ook betaalbaar.”

Dit brengt ook met zich mee dat we ons niet mogen blijven vastgrijpen aan het begrip terugverdientijd stelt Ossieur. “Al te vaak wordt een te lange terugverdientijd aangegrepen om een investering niet uit te voeren” stelt Ossieur.

Technische uitdagingen

Het beleid mee krijgen in deze zaak, is zeker een issue. Maar er zijn ook heel wat technische aspecten die moeten bekeken worden, willen we tegen 2050 orde op zaken hebben. “We werken momenteel op een omgekeerde manier. We installeren een warmtekrachtkoppelingsinstallatie, steken een beo-veld maar voorkomen daarbij niet dat veel energie uit het gebouw wegstroomt. En dat is energie waarmee niks gedaan wordt,” vertelt de architect. Warmtekrachtkoppelingen vindt hij volledig voorbijgestreefd als het op hernieuwbaarheid aankomt. Een WKK is vooral interessant omwille van het prijsverschil tussen kWh elektriciteit en kWh gas in een groot deel van Europa.

We moeten de zaken anders bekijken. Dat alles volledig elektrisch zal worden, staat buiten kijf. “Maar in ziekenhuizen zijn er enorm veel afvalenergiestromen. Sanitair warm water, bijvoorbeeld. Dat water warmt op tijdens zijn tijd in het gebouw en we spoelen dat weg naar de riolen. Lucht: een ziekenhuis van 600 à 700 bedden blaast ongeveer 500.000 m³/h ventilatielucht af. Zelfs met de warmterecuperatie in de luchtgroepen, blijft daar nog heel wat restenergie in over. Daar wordt allemaal niks mee gedaan.” Zo zijn er nog tal van voorbeelden, compressoren produceren warmte, verdampers van medische gassen produceren koude, enz.

Waar Simon toe komt, is dat er gezocht moet worden naar manieren om de verschillende energiestromen in een ziekenhuis te gaan integreren. Daarvoor moet een ziekenhuis eerst maximaal efficiënt zijn. Dan pas kan je hernieuwbare energie in de vorm van bijvoorbeeld warmtepompen gaan installeren. “We dienen eerst de basis aan te pakken, dan volgt de rest.”

Simon is zich bewust dat hij een aantal hete hangijzers aankaart. En hoewel ook VK Architects & Engineers zich, zoals alle partijen in een bouwproces, moet schikken naar het kader en de budgetten die er zijn, wil het niet nalaten een signaal te geven. Om als partner van de bouwheren en overheid mee te helpen aan een correct traject naar een CO2-neutraal Europa.

Gepubliceerd op
15/01/2019
Verwante markten
  • Healthcare Design
  • Hospitals